.:جریان شناسی غرب شناسی ها :.
مخالفان رسوخی تاثیر تمدن غرب بر تمدن اسلامی شهيد بزرگوار سيّد مرتضي آويني شاخص ترين چهره اين طيف است. ايشان نيز در ماهيّت و مباني تاريخي غرب جديد با نظريّات طيف مخالفان غرب، همراه است. او نيز غرب جديد را در طواف سوبژكتيويسم ومست اوما نيسم توصيف ميكند و هم چون «ارنست يونگر» در كتاب «عبور از خط» نهيليسم فعّال را قلب تپندة غرب مدرن ميبيند.[1] او معتقد است: وارونگي بشر جديد در اينجا است كه با اثبات خويش به مثابه حيواني اصيل، امري خلاف فطرت خويش را اثبات ميكند.[2]
در مورد مباني تمدّن غرب، شهيد آويني بر سه مبنا تأكيد دارد: نظرية خطّي پيشرفت، نظريه تكامل داروينيِ انسان و توسعه يافتگي به مثابه اوتوپياي قرن. تقريباً تمام كتاب «توسعه و مباني تمدّن غرب» به نفيِ اين سه مبنا اختصاص دارد. او در ضمن، به علم جديد و افسانة نجات بخشي علم جديد و نفي اين توهّم نيز پرداخته است.[3] ايشان با انتقاد شديد از نظريه داروين و تكامل انسان از نسل ميمون، آن را در تعارض صريح با آيات قرآن و آفرينش حضرت آدم عليه السلام ميداند و پس از نقل ضعف اين تئوري از ديدگاه خود غربيان نظر علاّمه طباطبائي(ره) را در ردّ اين نظرية به تفصيل ذكر ميكند.[4] امّا آويني از يكپارچگي و قابليّت استفاده از تكنولوژي غرب يا عدم استفاده از آن سخنان فراواني دارد. برخي نظريّه رسوخ در تكنولوژي يا «خرق تكنيك» را به او نسبت داده اند. به نظر ميرسد آويني، علاوه بر مخالفت با تكنولوژي در مقام نظر، قائل به جمع شدن سنّت و تجدّد در هيچ مرتبهاي نيست. او تكنولوژي را كاملاً جهتدار و غرضمند ميداند و آن را با دينداري قابل جمع نميداند. از سوئي به نظر وي «چيزي» اسلامي است كه در مادّه و صورت منبعث از اسلام باشد. امّا همانگونه كه ذكر شد، در برخي موارد او امكان استفاده از تكنيك را با دشواري پذيرفته است. اين شهيد بزرگوار در كتابهاي پايه اي و مبنائي خود سخني از شرائط و چگونگي اين «جمع سخت» نميگويد. امّا در كتاب سه جلدي خود، «آينه جادو» كه تلاش او براي به عرصة عمل آوردن نظرات كلّي در مصداق سينما است، پس از تأكيد مكرّر بر هدفداري سينما و عدم قابليّت سينما براي ظرف هر مظروفي شدن و با اعلام صريح وحدت ميان محتوا و تكنيك و وحدت سينما با كليّت تمدّن غرب[5] ميگويد: «قالبهاي هنري غربي هر نوع پيام يا محتوايي را نميپذيرد و كسي كه ميخواهد در سينما و تلويزيون، عوالم غيبي و حال و هواي معنوي انسانها را به تصوير بكشد بايد بر تكنيك بسيار پيچيدة اين وسائل غلبه كند.»[6] و: «اگر محتواي سينما بخواهد كه به سوي حق و اسلام متمايل گردد تكنيك سينما، يعني مجموعة روش ها و ابزار آن مجالي است كه بايد خرق شود.»[7]
اين سخنان،
به نظريه رسوخ در روح تكنيك يا ولايت بر تكنيك مشهور گشت. هر چند بعد
از تتبّع بسياري از آثار و شارحان آويني به درستي در نيافتم كه منظور
از اين سخن چيست؛ ولي به اجمال به نظر ميرسد شهيد آويني بر خلاف
انديشمند مورد علاقهاش دكتر داوري كه علاقه مند است تكنيك را در
تفكيك از عالم خود و پيوند زدن با ديگر عوالم به استخدام درآورد، نوعي
نگاه جزئي دارد. يعني به خود تكنيك بماهو تكنيك و فارغ از عالمي كه
در آن است نظر دارد و معتقد است تكنيك تمام توانائي هاي خود را به منصة
ظهور نرساده و با اعمال ولايت و تسلّط بر ابزار و خرق آن-گذشتن از آن-
ميتوان امكان و فضاي جديدي از تكنيك به دست آورد كه قابليّت استفاده
در مسير حقّ و حقيقت را داشته باشد. به عبارتي با تقليد نكردن از
سبكها و نرمافزار تكنيك، ميتوان با رسوخ به محتوا و نرم افزار، آن
را در جهت دلخواه به كار برد. نگاه آويني به تكنيك است به خودي خود و
به نفسه. او به دنبال راهي براي نفوذ در همين كلاف پرگره و ايجاد
انقلاب دروني در ذات تكنيك است. بر خلاف داوري كه به دنبال خلع تكنيك
از عالم آن و رها نمودن آن از افق معنا بخش تكنيك و معنا كردن در عالم
و افق سنّت و دين است. |
|
|
